Tại các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Sơn La, việc xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ là thực thi Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá, mà đã trở thành một "mệnh lệnh" từ thực tiễn. Đó là hành trình bảo vệ "lá phổi" cho người bệnh, giữ gìn sức khỏe cho đội ngũ y bác sĩ tuyến đầu và lan tỏa nếp sống văn minh đến từng bản làng.

          Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La, hình ảnh những tấm biển cấm hút thuốc không còn là điều xa lạ. Theo thống kê tại Khoa Nội 1, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La, trong năm 2025 trong tổng số 4.272 bệnh nhân nhập viện điều trị các bệnh liên quan đến phổi có 4,8% các bệnh nhân chữa các bệnh mãn tính COPD, 3,4 % bệnh nhân hen phế quản và 42% bệnh nhân viêm phổi có tiền sử hút thuốc lá lâu năm. Ông Tòng Văn Đức (79 tuổi), xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La đang điều trị phổi tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La, chia sẻ: "Hơn 20 năm gắn bó với điếu thuốc, đến khi nhập viện không thở nổi mới thấy sợ. Lúc còn trẻ, khoẻ thì có nghĩ đến bây giờ phải khổ sở thế này đâu, giờ hối hận cũng muộn rồi .Ở đây phòng bệnh sạch, bác sĩ lại tận tình nhắc nhở, chăm sóc, tôi cố gắng điều trị, cũng chỉ mong sớm khỏi để ra viện. Mới đầu cũng khó khăn lắm, nhưng rồi nghĩ phải quyết tâm, còn người thân và gia đình đang đợi ở nhà".

Điễu dưỡng khoa Nội 1, Bệnh viện Đa khoa tỉnh hướng dẫn người nhà vỗ dung lồng ngực cho bệnh nhân bị khó thở

          Một khía cạnh quan trọng thường bị bỏ qua trong công tác phòng chống tác hại thuốc lá chính là sức khỏe của chính đội ngũ cán bộ y tế. Làm việc trong môi trường đặc thù, thường xuyên tiếp xúc với mầm bệnh, nếu phải hít thêm khói thuốc lá, nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp của y bác sĩ sẽ tăng lên gấp bội. Việc kiên quyết loại bỏ khói thuốc tại các Bệnh viện tuyến tỉnh không chỉ giúp bệnh nhân tránh nguy cơ "hút thuốc thụ động" mà còn tạo ra một "vùng xanh" an toàn, giảm thiểu tối đa các tác nhân gây nhiễm khuẩn bệnh viện.ThS.BS Mè Thị Xuân, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh cho biết: “Cơ sở y tế là nơi chăm sóc sức khỏe, hướng tới một cuộc sống khỏe mạnh cho tất cả mọi người, vì thế việc xây dựng môi trường cơ sở y tế không khói thuốc giúp người bệnh hồi phục sức khỏe, giảm căng thẳng cho người bệnh và nhân viên y tế là hết sức cần thiết. Cùng với việc kiện toàn ban chỉ đạo Phòng chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL). Đơn vị cũng xây dựng kế hoạch thực hiện, tập trung đẩy mạnh tuyên truyền các quy định về PCTHTL, ảnh hưởng của khói thuốc lá đối với sức khỏe con người, lợi ích của việc bỏ thuốc lá... Để nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá cho cán bộ, viên chức, người lao động. Nhiều hình thức tuyên truyền cụ thể, thiết thực đã được triển khai như tuyên truyền trực tiếp qua các buổi họp cơ quan; chỉ đạo đoàn thanh niên tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề; tổ chức tuyên truyền Luật PCTHTL cho bệnh nhân và người nhà bệnh nhân trong các buổi sinh hoạt hội đồng người bệnh, qua phát thanh nội bộ hàng tuần của đơn vị; lồng ghép vào hoạt động khám, chữa bệnh”.

Bác sĩ khoa Nội 1, Bệnh viện Đa khoa tỉnh đang khám cho bệnh nhân

          Cùng với các đơn vị y tế tuyến tỉnh, các cơ sở y tế tuyến xã/phường cũng đã và đang thực hiện tốt công tác PCTHTL tại đơn vị mình. Tại đây cuộc chiến phòng chống tác hại thuốc lá được các Trạm Y tế xã cụ thể hóa bằng những mô hình sát sườn với đồng bào dân tộc thiểu số. Với phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", cán bộ y tế cơ sở đã biến Trạm Y tế thành những mô hình mẫu về môi trường không khói thuốc. BS Nguyễn Thị Giáng Hương, Trưởng Trạm Y tế xã Sốp Cộp cho biết: "Chúng tôi lồng ghép tuyên truyền vào các buổi tiêm chủng, họp bản bằng tiếng địa phương. Khó nhất là thay đổi thói quen hút thuốc đặc biệt là tại chỗ đông người, nhưng khi cán bộ Trạm gương mẫu, tuyên truyền, nhắc nhở thường xuyên, nhất là thấy tác hại của việc hút thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bà con dần tin và làm theo. Chúng tôi còn kết hợp tuyên truyền tại các trường học đối tượng dễ bị dụ dỗ, đua đòi. Phối kết hợp với nhà trường quản lý để các em không vi phạm,…"

          Một điểm nhấn quan trọng trong chiến lược của Y tế Sơn La là bảo vệ sức khỏe cho chính đội ngũ cán bộ, viên chức đang làm việc tại các đơn vị. Trong môi trường áp lực cao, việc duy trì không gian làm việc sạch khói thuốc giúp cán bộ y tế giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp, từ đó bảo đảm quân số và tinh thần phục vụ nhân dân. Việc cán bộ y tế ký cam kết không hút thuốc và chủ động hỗ trợ đồng nghiệp cai nghiện đã tạo nên một nét văn hóa nghề nghiệp nhân văn. Đây chính là tấm gương thực tế nhất để người dân nhìn vào và thay đổi hành vi.

Cán bộ Trạm Y tế phường Chiềng An đang tuyên truyền cho người dân về tác hại của thuốc lá

Đến nay toàn tỉnh đã có 100% đơn vị y tế thành lập và kiện toàn Ban chỉ đạo PCTHTL tại đơn vị; xây dựng kế hoạch, nội quy và ký cam kết thực hiện cơ sở y tế không khói thuốc lá. Thực hiện đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng từ tuyến tỉnh đến tuyến xã, phường đa dạng các hình thức: phát thanh, truyền hình, báo, băng rôn khẩu hiệu, pano, áp phích với các nội dung chính: Tác hại của thuốc lá điếu và các loại thuốc lá mới (shisha, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng), Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, lợi ích của việc xây dựng môi trường không khói thuốc, Các biện pháp cai nghiện thuốc lá, lợi ích của việc cai nghiện thuốc lá và môi trường sống không có khói thuốc lá. Riêng trong năm 2025 đã thực hiện truyền thông trên 25 lượt tin bài tuyên truyền trên sóng truyền hình tỉnh và các phương tiện thông tin đại chúng khác về tác hại của thuốc lá điếu và các loại thuốc lá mới (shisha, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng),… và các văn bản Luật quy định có liên quan. 7 buổi truyền thông trực tiếp tại trường học và các đơn vị y tế với hơn 10 nghìn lượt học sinh, cán bộ, giáo viên tham gia,… Sản xuất hơn 3 nghìn tờ rơi, biển mica, áp phích, sticker về tác hại của thuốc lá. Bên Cạnh đó, công tác thanh kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm thuốc lá cũng được đẩy mạnh. Trong năm 2025 lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 23 vụ, xử lý 22 vụ tổng thu nộp ngân sách nhà nước 96 triệu đồng.

          Để công tác này không chỉ là phong trào nhất thời, ngành Y tế Sơn La đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ góc độ quản lý vĩ mô. Trao đổi về vấn đề này ThS.BS. Nguyễn Hữu Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế khẳng định: " Chúng tôi xác định xây dựng môi trường không khói thuốc là nhiệm vụ trọng tâm để bảo vệ sức khỏe người bệnh và chính cán bộ ngành y. Thời gian tới, Sở sẽ tập trung vào 3 mũi nhọn: Thứ nhất là siết chặt kỷ cương, đưa nội dung này vào tiêu chí thi đua của người đứng đầu đơn vị; Thứ hai là đa dạng hóa các mô hình truyền thông, phương pháp truyền thông trực quan, hướng đến nhóm đối tượng trẻ; Thứ ba là phối hợp liên ngành để đưa quy định không hút thuốc vào hương ước, quy ước của các bản làng, trường học. Mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái y tế hoàn toàn không khói thuốc trên toàn tỉnh".

          Hành trình xây dựng môi trường không khói thuốc tại Sơn La đang bước sang giai đoạn chiều sâu. Khi môi trường y tế được bảo vệ, khi cán bộ y tế khỏe mạnh và cộng đồng nhận thức đúng, đó chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự phát triển bền vững của vùng cao Sơn La.

                                                BS. Hoàng Thu, Trưởng khoa TTGDSK, CDC