Ẩn sau vẻ đẹp thanh bình của những bản làng Tây Bắc hùng vĩ,
Sơn La vẫn canh cánh một nỗi lo: làm sao để công tác tiêm chủng – lá chắn bảo vệ
tương lai trẻ em – không còn là hành trình gian nan?
Những nỗi trăn trở nơi bản làng
Cùng với nhiều bà mẹ khác, chị Giàng Thị Do, một người
H’Mông ở bản Phiêng Phụ, xã Phiêng Cằm, từng chất chứa trong lòng những e ngại
sâu sắc khi nghĩ đến việc đưa con đi tiêm chủng:
“Con còn nhỏ quá, tôi sợ tiêm xong con sốt. Rồi còn phải trông
nương rẫy, bao việc chưa xong. Ai cũng muốn con khỏe mạnh, nhưng để gác lại mọi
thứ đi tiêm phòng thì băn khoăn lắm.”
Đối với những cán bộ y tế địa phương, sự day dứt luôn canh
cánh. Họ thấu hiểu từng nỗi lo của người dân, từng khó khăn trong việc tiếp cận
y tế, cùng những rào cản văn hóa, ngôn ngữ. Mỗi lần có trẻ em chưa được tiêm chủng
đầy đủ, họ lại thêm một lần trăn trở về tương lai của những mầm non nơi bản
làng.
Ông Thào Phòng Khứ, cán bộ chuyên trách tiêm chủng xã Long Hẹ,
chia sẻ:
“Công tác tuyên truyền là khó khăn nhất. Một số người dân
chưa hiểu khoa học nên không tin tưởng, thậm chí xua đuổi chúng tôi. Những khó
khăn khác như đi lại chỉ là phụ thôi.”
Thắp sáng niềm tin
Từ những trăn trở đó, Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường
công tác tiêm chủng tại các huyện khó khăn của tỉnh Sơn La” được xây dựng. Dự án
do CDC Sơn La phối hợp với PATH và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (NIHE) thực
hiện (2024 – 2025), với sự tài trợ của Gavi – Liên minh Vắc xin Toàn cầu. Đây
là ánh sáng hy vọng cho một hành trình tiêm chủng bền vững.
Dự án xác định rõ các “điểm nghẽn”: nhận thức cộng đồng hạn
chế, năng lực lập kế hoạch ngân sách yếu, và sự tham gia của các tổ chức xã hội
chưa được phát huy. Những sáng kiến xoay quanh ba trụ cột chính: tăng cường
truyền thông, huy động cộng đồng và nâng cao năng lực qua tập huấn.
Cuộc họp khởi động dự án với sự tham gia của các đối tác y tế
và tổ chức dân sự xã hội
Nền tảng quan trọng nhất là kiến tạo cơ chế phối hợp chặt chẽ
và chưa từng có tiền lệ giữa các tổ chức xã hội và ngành y tế:
“Để xây dựng mô hình hiệu quả, phối hợp giữa các tổ chức dân
sự xã hội và các cơ sở y tế trong triển khai các hoạt động tiêm chủng thường
xuyên, chúng tôi phải dựa trên nhu cầu thực tế của địa phương, kết hợp với kinh
nghiệm và bài học thành công trên toàn cầu.” – TS. Thẩm Chí Dũng, Giám đốc dự
án PATH
Với ưu tiên hàng đầu là hỗ trợ truyền thông và vận động tiêm
chủng, các tổ công tác cấp tỉnh, huyện và xã đã được thành lập. Vai trò được
phân chia rõ ràng, phù hợp theo khả năng, kế hoạch chia sẻ minh bạch và kết quả
theo dõi sát sao. Sự đồng bộ này đã tối ưu hóa công tác tiêm chủng tại địa
phương.
Tập huấn nâng cao năng lực – “Đòn bẩy” cho sự tự tin: Hơn
450 cán bộ y tế và thành viên CSO, từ Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên đến Trưởng bản,
được tập huấn về kiến thức tiêm chủng, phối hợp liên ngành, kỹ năng truyền
thông và xử lý tình huống do dự, từ chối tiêm chủng.
“Khóa tập huấn vượt xa mong đợi của tôi. Khi nhập vai trong
các tình huống do dự, từ chối tiêm chủng, tôi hiểu sâu hơn và cảm thấy như được
‘tập dượt’ trước công việc thật. Giờ đây, tôi tự tin hơn rất nhiều.” – Sùng A Vừ,
Bí thư Đoàn xã Phiêng Cằm
Truyền thông cộng đồng linh hoạt – “Để không một ai bị bỏ lại
phía sau vì thiếu thông tin”: Thông điệp tiêm chủng được lồng ghép khéo léo vào
nhịp sống thường ngày: họp bản, sinh hoạt phụ nữ, nhóm Zalo cha mẹ. Hoạt động
còn kết hợp với chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và các dịch vụ y tế lưu động,
giúp phá vỡ rào cản địa lý.
Không dừng lại ở các buổi truyền thông tập
trung, các đơn vị phối hợp còn triển khai hình thức truyền thông trực tiếp tại
từng hộ gia đình, nhằm tiếp cận và vận động những đối tượng còn từ chối hoặc do
dự tiêm chủng.
Cán bộ y tế, Đoàn thanh niên và trưởng bản tới tận nhà vận động
tiêm chủng tại xã Long Hẹ
Câu chuyện của Vàng A Nếnh, trưởng bản Phiêng Phụ – một bản
từng là “vùng lõm tiêm chủng” – minh chứng hiệu quả của cách tiếp cận kiên trì:
“Trước khi tập huấn, tôi không nghĩ mình có vai trò. Nhưng
giờ tôi cùng y tế vận động bà con đưa con đi tiêm đầy đủ. Có hộ tôi phải đến tới
3 lần. Kết quả là tất cả 8 hộ từng từ chối nay đã đưa con đi tiêm chủng và còn
cảm ơn mình. Tôi thấy rất vui.”
Dự án cũng phát triển công cụ Excel lập ngân sách tiêm chủng,
giúp các trạm y tế tính đúng, tính đủ chi phí và minh bạch trong huy động kinh
phí.
“Trước đây, chúng tôi chỉ áng chừng kinh phí. Công cụ mới
giúp giải thích rõ với lãnh đạo và nhận diện các khoản ít được quan tâm như in ấn
tài liệu truyền thông.” – Nguyễn Văn Sơn, Y sĩ Trạm Y tế xã Chiềng Sàng
Hoa kết trái từ nỗ lực cộng đồng
Chỉ trong 3 tháng thí điểm tại 20 xã, dự án đã triển khai
1.317 buổi truyền thông, tiếp cận hơn 43.270 người, tỷ lệ vận động thành công đạt
79% (giúp 205/259 hộ từng từ do dự - chối tiêm chủng đưa trẻ đi tiêm).
Ông Thào Phòng Khứ, cán bộ chuyên trách tiêm chủng xã Long Hẹ,
chia sẻ:
“Tôi thấy công tác phối hợp liên ngành rất hiệu quả. 80% số
hộ được vận động là đã đến tiêm. Đã có kinh nghiệm mấy tháng nay về cũng cảm thấy
là ổn. Thế thì tiếp tục duy trì thì sẽ tốt hơn.”
Song song đó, sau tập huấn, 82 trạm y tế xã đã lập kế hoạch
ngân sách năm 2026 bằng công cụ mới. Nhận thấy hiệu quả, CDC Sơn La quyết định
áp dụng công cụ này cho toàn tỉnh từ năm 2026, chuẩn hóa và duy trì công tác lập
kế hoạch thường xuyên.
“Hành trình Gavi MICs tại Sơn La đã thực sự thành công. Dự án
hình thành cơ chế phối hợp chính thức, chặt chẽ giữa các tổ chức xã hội và
ngành y tế, tạo nên một mạng lưới vững chắc. Đây là mô hình mà các tỉnh khác ở
Việt Nam có thể học hỏi. Công cụ lập kế hoạch ngân sách giúp trạm y tế nắm vững
tài chính và huy động được kinh phí hiệu quả. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tập
huấn về công cụ lập kế hoạch ngân sách cho các tỉnh khác trong khu vực cũng như
đưa hướng dẫn phối hợp với tổ chức xã hội vào Sổ tay Tiêm chủng Quốc gia.” – PGS.TS.
Phạm Quang Thái, Trưởng Văn phòng tiêm chủng mở rộng miền Bắc.
“Từ những tín hiệu tích cực và khả quan của dự án, trong thời
gian tới, chúng tôi sẽ nhân rộng mô hình ra các huyện khó khăn, coi đây là kế
hoạch dài hơi nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân các dân tộc trên địa
bàn tỉnh.” – BS. Lê Hồng Trường, Giám đốc CDC Sơn La.
Từ những bản làng heo hút của Phiêng Cằm, Long Hẹ, Chiềng
Sàng…, những người mẹ, trưởng bản và cán bộ y tế đã cùng nhau viết nên câu chuyện
phục hồi niềm tin vào vắc xin.
Sơn La đang bước vào hành trình mới – nơi tiêm chủng không
chỉ là nhiệm vụ y tế, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của cộng đồng, niềm tin
và quyết tâm không để đứa trẻ nào bị bỏ lại phía sau.
Cùng nhìn lại hành trình thay đổi tích cực của
Sơn La qua video sau:
https://drive.google.com/file/d/1XUFZCUP7R9Fu_PZ39aMxU04fqV8ISmC4/view?usp=sharing